Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng số hóa mạnh mẽ. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tại Việt Nam – lực lượng chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo ra hơn 60% việc làm – chuyển đổi số không chỉ mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn là điều kiện sống còn để thích nghi và phát triển trong thời đại 4.0. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình triển khai chuyển đổi số trong khu vực này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản đáng kể.
Mặc dù Chính phủ đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ thông qua các chương trình như “Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, mức độ triển khai giữa các doanh nghiệp vẫn còn chênh lệch lớn. Phần lớn SMEs hiện nay mới chỉ tiếp cận chuyển đổi số ở mức cơ bản như sử dụng phần mềm kế toán, quản lý bán hàng hoặc các nền tảng mạng xã hội cho hoạt động tiếp thị, thay vì tiến tới số hóa toàn diện quy trình vận hành hay mô hình kinh doanh. So với các doanh nghiệp cùng quy mô trong khu vực Đông Nam Á, mức độ ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây hay phân tích dữ liệu tại Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn.
Doanh nghiệp SME đang gặp khó khăn trong chuyển đổi số.
Một trong những rào cản lớn nhất đối với SMEs là hạn chế về nguồn lực tài chính. Việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ, phần mềm quản trị và đào tạo nhân sự đòi hỏi chi phí không nhỏ, trong khi khả năng tích lũy và tiếp cận vốn của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt nhân lực có kỹ năng số cũng là một thách thức đáng kể. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự công nghệ chất lượng cao, đồng thời việc đào tạo lại đội ngũ hiện tại để thích ứng với các hệ thống mới cũng tốn kém và mất nhiều thời gian.
Không chỉ dừng lại ở vấn đề nguồn lực, nhiều SMEs còn thiếu một chiến lược chuyển đổi số rõ ràng. Việc triển khai các giải pháp công nghệ thường mang tính rời rạc, thiếu liên kết và không gắn với mục tiêu dài hạn, dẫn đến hiệu quả thấp. Nhận thức chưa đầy đủ về bản chất của chuyển đổi số cũng là nguyên nhân khiến không ít doanh nghiệp xem đây chỉ là việc ứng dụng công nghệ vào một số hoạt động riêng lẻ, thay vì là quá trình thay đổi toàn diện từ mô hình kinh doanh đến văn hóa tổ chức.
Ngoài ra, sự đa dạng và phức tạp của thị trường giải pháp công nghệ khiến SMEs gặp khó khăn trong việc lựa chọn nền tảng phù hợp. Việc thiếu thông tin và kinh nghiệm dễ dẫn đến quyết định sai lầm, gây lãng phí thời gian và chi phí. Cùng với đó, rào cản về văn hóa doanh nghiệp, đặc biệt là tâm lý ngại thay đổi, thói quen làm việc truyền thống và cấu trúc tổ chức cứng nhắc, cũng làm chậm quá trình chuyển đổi. Hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi số dù đã hình thành nhưng vẫn chưa thực sự đồng đều, khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt ở địa phương, gặp khó khăn trong việc tiếp cận chính sách và kết nối với các đối tác công nghệ.
Tuy vậy, bức tranh chuyển đổi số của SMEs tại Việt Nam không chỉ toàn màu xám mà vẫn tồn tại nhiều cơ hội đáng kể. Sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng công nghệ như điện toán đám mây, mạng 5G và các nền tảng số đang giúp giảm đáng kể chi phí tiếp cận công nghệ. Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng trực tuyến ngày càng gia tăng mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp mở rộng thị trường và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Các công cụ quản trị hiện đại như ERP, CRM hay phân tích dữ liệu cũng giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành và ra quyết định nhanh chóng hơn. Đồng thời, sự tham gia của các tổ chức quốc tế và các chương trình hỗ trợ từ Nhà nước đang tạo thêm động lực cho SMEs trong hành trình chuyển đổi số.
Giải pháp chuyển đổi số cho doanh nghiệp SME tại Việt Nam.
Để vượt qua những rào cản và tận dụng cơ hội, các doanh nghiệp cần tiếp cận chuyển đổi số một cách bài bản và phù hợp với năng lực của mình. Việc xây dựng lộ trình chuyển đổi theo từng giai đoạn, bắt đầu từ các giải pháp cơ bản và mở rộng dần sang các công nghệ nâng cao, sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu chi phí. Song song với đó, đầu tư vào phát triển kỹ năng số cho nhân sự là yếu tố then chốt để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra bền vững. Doanh nghiệp cũng cần chủ động kết nối với hệ sinh thái công nghệ, tham gia các mạng lưới hỗ trợ và hợp tác với các đối tác uy tín để lựa chọn giải pháp phù hợp.
Việc tận dụng các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ như ưu đãi thuế, hỗ trợ tư vấn và tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm bớt gánh nặng đầu tư ban đầu. Quan trọng hơn cả, lãnh đạo doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, sẵn sàng thử nghiệm và xây dựng một văn hóa tổ chức linh hoạt, khuyến khích đổi mới sáng tạo và học hỏi liên tục.
Chuyển đổi số không phải là một đích đến cố định mà là một hành trình dài hạn đòi hỏi sự kiên định và khả năng thích nghi liên tục. Đối với SMEs Việt Nam, việc bắt đầu từ những bước đi nhỏ nhưng đúng hướng sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Khi doanh nghiệp, Nhà nước và các tổ chức hỗ trợ cùng đồng hành, chuyển đổi số sẽ không chỉ là một xu hướng mà trở thành động lực thực sự thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
