Chuyển đổi số (Digital Transformation – DX) không còn là khái niệm xa lạ tại Việt Nam. Từ các tập đoàn lớn đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, từ lĩnh vực sản xuất đến dịch vụ, DX đã trở thành một chủ đề trung tâm trong chiến lược phát triển. Tuy nhiên, đằng sau làn sóng “nói về chuyển đổi số” ngày càng mạnh mẽ, một câu hỏi lớn được đặt ra: liệu DX đang thực sự tạo ra giá trị, hay đang trở thành một thách thức dài hạn đối với doanh nghiệp Việt?
Trên thực tế, chuyển đổi số đã trở thành xu hướng mang tính bắt buộc. Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của DX trong bối cảnh chi phí vận hành gia tăng, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và hành vi khách hàng thay đổi nhanh chóng. Doanh nghiệp kỳ vọng chuyển đổi số sẽ giúp tối ưu hóa quy trình, giảm chi phí, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng mô hình kinh doanh.
Thực trạng chuyển đổi số của các doanh nghiệp tại Việt Nam.
Ở cấp độ quốc gia, Chính phủ đã ban hành Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định 749/QĐ-TTg, với ba trụ cột chính là Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Đây được xem là kim chỉ nam cho tiến trình chuyển đổi số toàn diện, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Việt Nam cũng đã ghi nhận nhiều bước tiến tích cực trên các bảng xếp hạng quốc tế. Năm 2024, theo Liên Hợp Quốc, Việt Nam tăng 15 bậc trong Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử, đạt vị trí 71 trên 193 quốc gia. Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu theo WIPO tăng lên vị trí 44/133, trong khi chỉ số an toàn, an ninh mạng theo ITU vươn lên vị trí 17/194. Những con số này phản ánh rõ nỗ lực cải thiện môi trường số và năng lực công nghệ của Việt Nam.
Về hạ tầng, đến cuối năm 2024, hơn 82,4% hộ gia đình đã sử dụng cáp quang, vượt mục tiêu đề ra cho năm 2025. Việc triển khai thương mại hóa 5G bởi các nhà mạng lớn như Viettel và VNPT đã tạo nền tảng cho các công nghệ mới như IoT, AI và dữ liệu lớn. Đồng thời, việc tắt sóng 2G cho thấy quyết tâm chuyển dịch sang hạ tầng số hiện đại và đồng bộ hơn.
Trong khu vực công, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã phát huy hiệu quả với hàng tỷ lượt tra cứu và kết nối liên thông với các bộ, ngành và địa phương. Ứng dụng định danh điện tử VNeID ngày càng phổ biến, hỗ trợ nhiều lĩnh vực từ dịch vụ công đến tài chính và y tế. Tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình cũng đang tăng nhanh, tiến gần mục tiêu 80% vào năm 2025.
Ở khu vực kinh tế, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các startup và doanh nghiệp lớn, đã tích cực triển khai các nền tảng như ERP, CRM, thương mại điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt. Quy mô nền kinh tế số Việt Nam theo báo cáo e-Conomy SEA 2024 ước đạt khoảng 30 tỷ USD, đứng thứ hai trong khu vực Đông Nam Á. Đối với người dân, tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh đã vượt 87%, cùng với sự phổ cập Internet tốc độ cao, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của xã hội số.
Thách thức của chuyển đổi số tại Việt Nam.
Dù vậy, hành trình chuyển đổi số của doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề phổ biến là sự nhầm lẫn giữa số hóa và chuyển đổi số. Nhiều doanh nghiệp cho rằng việc áp dụng phần mềm kế toán hay quản lý đã là DX, trong khi bản chất của chuyển đổi số là tái cấu trúc toàn bộ quy trình và mô hình vận hành dựa trên dữ liệu. Theo khảo sát của VCCI, hơn một nửa doanh nghiệp vẫn đang hiểu chưa đầy đủ về điều này.
Bên cạnh đó, không ít doanh nghiệp triển khai DX mà thiếu một chiến lược tổng thể. Việc đầu tư công nghệ thường diễn ra rời rạc, theo từng bộ phận, thiếu sự kết nối dữ liệu và không có lộ trình dài hạn. Theo USAID và VCCI, chỉ khoảng 30–35% doanh nghiệp Việt Nam có chiến lược chuyển đổi số rõ ràng, có người chịu trách nhiệm chính và hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả.
Yếu tố con người cũng là một rào cản lớn. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là câu chuyện về thay đổi tư duy và văn hóa doanh nghiệp. Tình trạng nhân sự ngại thay đổi, thiếu kỹ năng số, cùng với việc lãnh đạo chưa trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi khiến nhiều dự án không đạt được kết quả như kỳ vọng. Theo McKinsey, trên phạm vi toàn cầu, có tới 70% dự án chuyển đổi số thất bại do yếu tố con người và tổ chức.
Ngoài ra, hạn chế về dữ liệu và năng lực quản trị cũng khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn. Việc thiếu hệ thống dữ liệu tập trung, ra quyết định dựa trên kinh nghiệm thay vì dữ liệu, cùng với nền tảng quản trị chưa hiện đại khiến chuyển đổi số khó tạo ra giá trị thực, dù đã tiêu tốn không ít nguồn lực.
Có thể thấy, chuyển đổi số tại Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Nếu triển khai sai cách, DX có thể trở thành gánh nặng chi phí kéo dài. Ngược lại, nếu được thực hiện bài bản, đây sẽ là đòn bẩy tăng trưởng mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp đã bắt đầu hành trình này, lợi thế sẽ không còn thuộc về số đông, mà thuộc về những doanh nghiệp hiểu đúng bản chất và triển khai đúng cách.
